હવે રેડ દરમિયાન પકડાયેલી સેક્સ વર્કરોની પોલીસ નહીં કરે ધરપકડ, જાણો વિગતવાર

SexWorkers News: હવે પોલીસ દેહવ્યાપારમાં સંડોવાયેલી મહિલાઓને ન તો પકડી શકશે કે ન તો આરોપી બનાવી શકશે. આ સંદર્ભમાં, પોલીસ મુખ્યાલયે (SexWorkers News) શુક્રવારે એક નવી માર્ગદર્શિકા બહાર પાડી અને તેને ભોપાલ, ઇન્દોર પોલીસ કમિશનર તેમજ તમામ જિલ્લાના એસપીને મોકલી. આ મુજબ જો હોટલ અને ઢાબામાં અનૈતિક ધંધો થતો હશે તો હોટલ કે ઢાબા સંચાલકો સામે જ કાર્યવાહી કરવામાં આવશે, ત્યાં કામ કરતી મહિલાઓ સામે નહીં.

વિશેષ પોલીસ મહાનિર્દેશક (મહિલા સુરક્ષા) પ્રજ્ઞા રિચા શ્રીવાસ્તવ દ્વારા જારી કરવામાં આવેલી માર્ગદર્શિકામાં લખવામાં આવ્યું છે કે કેટલાક જિલ્લાઓમાં અનૈતિક ટ્રાફિક (નિવારણ) અધિનિયમ હેઠળ નોંધાયેલા ગુનામાં હોટલ અને ઢાબાના સંચાલકો દ્વારા પૈસા લઈને હોટલ અને ઢાબાના રૂમોને વેશ્યાલય તરીકે ચલાવવામાં આવી રહ્યા છે. આવા કેસમાં પોલીસના દરોડા પછી રિકવર થનારી મહિલાઓને આરોપી બનાવવામાં આવે છે.

સુપ્રીમ કોર્ટે આદેશ આપ્યો
આ મામલામાં સુપ્રીમ કોર્ટના આદેશને ટાંકીને કહેવામાં આવ્યું છે કે જો હોટલ અને ઢાબામાં અનૈતિક કારોબાર થતો હોય તો હોટલ કે ઢાબા સંચાલકો સામે જ કાર્યવાહી કરવાની સૂચના આપવામાં આવી છે. માર્ગદર્શિકામાં સ્પષ્ટપણે લખવામાં આવ્યું છે કે ત્યાં કામ કરતી મહિલાઓ સામે કોઈ કાર્યવાહી કરવામાં આવશે નહીં.

આ આદેશમાં બુદ્ધદેવ કર્મસ્કાર વિરુદ્ધ પશ્ચિમ બંગાળ રાજ્ય અને અન્યના કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટે આપેલા આદેશનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. તે કહે છે કે વેશ્યાલયો પર દરોડા દરમિયાન, તે ધ્યાનમાં રાખવું જોઈએ કે સ્વૈચ્છિક જાતીય કૃત્યો ગેરકાયદેસર નથી. માત્ર વેશ્યાલય ચલાવવું ગેરકાયદેસર છે. આવા કિસ્સાઓમાં સેક્સ વર્કરની ધરપકડ, સજા કે હેરાનગતિ થવી જોઈએ નહીં.

પોલીસ દ્વારા વારંવારના દરોડા પછી આ પગલું લેવામાં આવ્યું છે, જ્યાં મહિલા સેક્સ વર્કરોને આરોપી બનાવવામાં આવી હતી, જ્યારે કેટલીકવાર તેમનું માત્ર શોષણ કરવામાં આવતું હતું. હવે આના પર સ્પેશિયલ ડીજી વુમન સેફ્ટી પ્રજ્ઞા રિચા શ્રીવાસ્તવે સ્પષ્ટ સૂચના આપી છે, જે મુજબ પોલીસે આ મહિલાઓને પીડિત અને શોષિત વ્યક્તિઓ તરીકે ગણવી જોઈએ અને તેમને દોષી ઠેરવવો જોઈએ નહીં.

મહિલા સેક્સ વર્કરોને આરોપી બનાવવાની સમસ્યા
વર્ષોથી રાજ્યમાં ઢાબા અને હોટલોમાં ચાલતા વેશ્યાગૃહો સામે પોલીસે જ્યારે પણ કાર્યવાહી કરી ત્યારે તે જગ્યાએથી પકડાયેલી મહિલાઓને ઘણીવાર ગુનેગાર જાહેર કરવામાં આવતી હતી. આ મહિલાઓને હોટેલ સંચાલકો અને ઢાબાના માલિકો દ્વારા સેક્સ વર્ક માટે રાખવામાં આવી હતી, પરંતુ પોલીસની કાર્યવાહીમાં, માત્ર વેશ્યાલય સંચાલકો પર જ આરોપ મૂકવામાં આવ્યો હતો, જ્યારે મહિલા સેક્સ વર્કરોની પણ ધરપકડ કરવામાં આવી હતી અને આરોપ મૂકવામાં આવ્યા હતા. આ મામલામાં પોલીસની કાર્યવાહીને લઈને અનેક પ્રકારની ટીકાઓ પણ થઈ રહી હતી, કારણ કે આ મહિલાઓ ઘણીવાર પોતાની મરજીથી નહીં પણ પોતાની લાચારી, ગરીબી કે અન્ય સામાજિક કારણોસર આ ધંધામાં સામેલ થઈ જાય છે.

સુપ્રીમ કોર્ટનો આદેશ અને PHQ સૂચનાઓ
આ અંગે સ્પેશિયલ ડીજી વુમન સેફ્ટી પ્રજ્ઞા રિચા શ્રીવાસ્તવે તેમના નિર્દેશોમાં જણાવ્યું હતું કે ઘણા જિલ્લાઓમાં અનૈતિક ટ્રાફિક નિવારણ કાયદા હેઠળ નોંધાયેલા ગુનાઓમાં ઘણી વાર એવું જોવા મળે છે કે હોટલ સંચાલકો અને ઢાબા માલિકો પૈસા લઈને પોતાની સંસ્થાઓમાં વેશ્યાલયો ચલાવે છે. આવા મામલાઓમાં મહિલા સેક્સ વર્કરોને આરોપી બનાવવામાં આવી હતી, જે યોગ્ય નથી.

ઉપરાંત, તેમણે 21 સપ્ટેમ્બર, 2023 ના રોજ સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા આપવામાં આવેલા આદેશને ટાંકીને કહ્યું હતું કે “વેશ્યાલયોમાં દરોડા દરમિયાન સ્વૈચ્છિક જાતીય કાર્ય ગેરકાયદેસર નથી. માત્ર વેશ્યાલય ચલાવવું ગેરકાયદેસર છે, સેક્સ વર્કરની ધરપકડ, સજા અથવા સતામણી થવી જોઈએ નહીં.” સુપ્રીમ કોર્ટના આ આદેશ હેઠળ, એ સુનિશ્ચિત કરવામાં આવ્યું હતું કે સેક્સ વર્કર્સને માત્ર શોષિત અને પીડિત તરીકે જ જોવામાં આવે, અપરાધી તરીકે નહીં.

સૂચનાઓ અને અસરને અનુસરો
આ નિર્ણયના આધારે, PHQ એ એક મોટું પગલું ભર્યું છે અને તમામ સંબંધિત પોલીસ અધિકારીઓને નિર્દેશ આપ્યો છે કે હવે આ સ્થળોએથી પકડાયેલી મહિલા સેક્સ વર્કરની ધરપકડ ન કરવી જોઈએ કે કોઈ પણ રીતે શોષણ કરવું જોઈએ નહીં. આ મહિલાઓની સાથે સંવેદનશીલતાથી વર્તવામાં આવશે અને જો તેઓ કોઈપણ ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિમાં સામેલ ન હોય તો તેમને ચાર્જ વગર છોડી મૂકવામાં આવશે.

આ દિશામાં, પોલીસ અધિકારીઓને કડક પાલન સુનિશ્ચિત કરવા સૂચના આપવામાં આવી છે, જેથી કોઈપણ મહિલા સેક્સ વર્કરના અધિકારોનું ઉલ્લંઘન ન થાય. આ ઉપરાંત, પોલીસને એ પણ ધ્યાનમાં રાખવા માટે કહેવામાં આવ્યું છે કે સ્ત્રી સેક્સ વર્કર સાથે સંવેદનશીલતા અને સહાનુભૂતિ સાથે વ્યવહાર કરવામાં આવે.

હકારાત્મક અસર અને સામાજિક વલણ
આ પગલું મધ્યપ્રદેશમાં મહિલાઓના અધિકારો અને સમાજમાં સેક્સ વર્કરોના સન્માન પ્રત્યે સકારાત્મક પરિવર્તનનો સંકેત આપે છે. જ્યાં એક તરફ આ નિર્ણય મહિલા સેક્સ વર્કર્સને માનસિક અને શારીરિક શોષણથી બચાવશે, તો બીજી તરફ આ પગલું એ સંદેશ પણ આપશે કે કોઈ પણ મહિલાને તેની મરજી વિના ગુનેગાર તરીકે જોવી જોઈએ નહીં, ખાસ કરીને જો તે કોઈ સામાજિક, આર્થિક અથવા શોષણને કારણે આ વ્યવસાયમાં સંકળાયેલી હોય.

આ ફેરફાર પછી, વેશ્યાવૃત્તિ સાથે સંકળાયેલી મહિલાઓ માટે સુરક્ષિત વાતાવરણ સુનિશ્ચિત કરવા માટે વહીવટીતંત્ર દ્વારા એક મોટું પગલું લેવામાં આવ્યું છે, જે સમાજમાં લિંગ સમાનતા અને મહિલા અધિકારોની સુરક્ષા માટે જરૂરી છે.

આ નિર્ણય સાથે, રાજ્ય પોલીસ હવે એવી મહિલાઓ માટે સલામત અને સહાનુભૂતિપૂર્ણ વાતાવરણ બનાવવા માટે તૈયાર છે જેઓ એક સમયે કાયદાની ચુંગાલમાં ફસાતી હતી. જો કે હવે એ જરૂરી બનશે કે સરકાર અને સમાજ મળીને આવી મહિલાઓ માટે રોજગાર અને શિક્ષણ જેવી યોજનાઓનો વિસ્તાર કરે, જેથી તેઓ પોતાના જીવનમાં શોષણને બદલે સશક્તિકરણ તરફ આગળ વધી શકે.